ورزش زورخانه ای چیست ؟

اگر بخواهیم نگاهی به سابقه گذشته ورزش ایران بیندازیم می توان ورزش زورخانه ای را یافت این ورزش که ریشه در تاریخ و فرهنگ باستانی ما دارد از گذشته تا به امروز همراه ما بوده است. ورزشی که هرگاه می شنویم به یاد اسمهای مثل پوریای ولی، غلامرضا تختی ، پهلوان سید علی ما را می یندازد. نام دیگر ورزش‌ زورخانه‌ای، ورزش باستانی ایرانیان نام دارد ورزشی که هیچ کشوری توان ادعا بر روی آن را ندارد و ایران را یکه تاز می نمایید. با تلاش فراوان از سوی فدراسیون ورزش پهلوانی و زورخانه ای  توانستند آن را نیز به ثبت جهانی برسانند.

 

1. زورخانه چیست

2. تاریخ و فرهنگ زورخانه ای

3. آداب زورخانه

4. مرشد کیست

5. گود

6. رتبه ها و امتیازات

7. مياندار

8. تجهیزات و حرکت های  ورزشی زورخانه ای

 8.1 سنگ

 8.2 تخته شنو

 8.3 نرمش پشت خته

 8.4 ميل

 8.5 کباده

 

زورخانه چیست ؟

محلی که در آن انجام می گیرد ورزش باستانی زورخانه نام دارد در زورخانه علاوه بر ورزش زورخانه‌ای ورزش های دیگری همچون کشتی پهلوانی نیز گرفته می‌شود و اسم های بزرگی همچون غلامرضا تختی را می توان در آن دید. ورزش زورخانه ای را می توان جزو فعالیت‌های اصلی مردم در زمان گذشته دانست. زورخانه حدود هفتصد سال پیش یعنی  قرن ۷ خورشیدی به وسیله محمود معروف بنا شده است هر چند منابعی دیگر خبر از قدمت بیشتر این ورزش می دهند اما منابع معلوم حدود قرن 7 را تایید می نمایید.

 

تاریخ و فرهنگ زورخانه ای

زورخانه، نماد تمدن ايرانيان است و ورزش زورخانه اي ريشه در تاريخ کهن و فرهنگ غني ايران دارد. پس از ظهور اسلام، سير تکاملی ورزش زورخانه ای شدت يافته و پس از اينکه فرهنگ ايران با عرفان اسلامی عجين می شود به اوج رسيده و زورخانه بر پايه اعتقادات شيعه شکل می گيرد. ورزش زورخانه ای از قرن هشتم ه.ق. در هندوستان، پاکستان، عراق و آسيای ميانه گسترش يافته و علاوه بر رشد و توسعه در ايران، امروزه با نمايش، آموزش و برگزاری مسابقات چندجانبه بين المللی، آسيايی، اروپايی، آفريقايی و جهانی در سطح دنيا معرفی شده است. کشتي پهلواني، گل ورزش زورخانه اي است که ريشه کشتی امروزی در دنيا محسوب می شود و انتخاب پهلوان کشور در سالهاي دور، بيشترين هيجان ورزشي و پيامدهاي اجتماعي را در بر داشته است. چون يک پهلوان فقط يک قهرمان کشتي نبوده که بر حريفانش پيروز شده باشد بلکه وظايف اجتماعي نيز برعهده وی بوده است. بعضي از پهلوانان نسبت به انجام اين امور، احساس مسووليت کرده و بعضي ديگر...! اخلاق، کردار، منش و روش زندگي پهلوانان در طول تاريخ نشان مي دهد که عده اي فقط عنوان پهلواني را به يدک م يکشند و عده اي ديگر صفات پهلواني را بر زندگي خود منطبق مي کنند بنابراين بعضي پهلواني ها، جاودانه و بعضي، زودگذر است.

زورخانه و تاریخ و فرهنگ آن

آداب زورخانه

برخی آداب زورخانه عبارتند از: هرکس وارد زورخانه شده يا از آن خارج   می گردد، نسبت به او توسط مرشد اداي احترام می شود. اگر ورزشکار يا مرشد . اگر ورزشکار 1 باشد، بستگي به رتبه اي که دارد حق امتيازش بجا آورده مي شود يا مرشد نباشد، فقط به او خوش آمد مي گويند. البته برخي ميهمانان ويژه که ورزشکار يا مرشد هم نيستند بنابه رسم ميهمان نوازی و ادای تشريفات به امتيازات مختلف نائل مي آيند. ترتيب ورود يا خروج از درب زورخانه، ابتدا سادات سپس از بيشترين رتبه تا پائين ترين انجام مي گردد. هنگام سخن گفتن مياندار، دعا کردن، خواندن اشعار توسط مرشد يا فرد ديگر و انجام حرکات فردی نبايد از درب زورخانه، وارد يا خارج شد. کوتاه تر از قد انسان می سازند. بطوری که پهلوانان، درب زورخانه را معمولا قهرمانان و... و به طور کلی همه افراد هنگام ورود يا خروج از درب زورخانه با قد خميده گذر کنند. اين درس فروتنی و افتادگی است.

آداب زورخانه

مرشد کیست

مرشد به عنوان عمود خيمه زورخانه است و مهم ترين و ارجمندترين جايگاه را با نواختن ضرب و کلام آهنگين خود جهت ارشاد و هدايت ورزشکاران برعهده دارد. رشد زورخانه بايد فردي متقي، متواضع، اهل ادب، صاحبدل، بي نظر، با سواد  کافي، آگاه به آداب ورزش زورخانه اي و مشرف بر تمامي زواياي فرهنگ آئيني، شعر شناس و... باشد. يک مرشد بايد از لهجه اي شيرين و پنجه اي هنرمندانه برخوردار باشد، حقوق و کسوت افراد را رعايت نموده و گشاده دست و گشاده رو رشد چند بعدي است که در مسائل دينی صاحب درک و همواره  باشد. شخصيت م باشد. وی بايد بدون حب و بغض در سکوي ارشاد و هدايت پاسدار واژه مرشد قرار گيرد تا رفتار، کردار و گفتار او الگوي ديگران شود.

مرشد زورخانه

گود چیست

گود محل انجام ورزش زورخانه ای در داخل زورخانه با سطحی پايين تر از کف سالن اصلی می باشد. گود در زورخانه به مثابه ميدان جنگ و امروزه محل ورزش و جايگاهی مقدس است. هشت گوش می ساخته اند و هر کدام شکل ظاهری آن را گرد، چهار، شش و دليلی برای عمل خود دارند که البته امروزه هشت ضلعی متساوی الاضلاع، مصوب و استاندارد گرديده است. گفته اند چهارگوش است، برگرفته از چهار گوشه قبر علی(ع)، چهار عنصر حيات (آب، خاک، باد و آتش) و چهار نفس انسان ( اماره، لوامه، ملهمه و مطمئنه). بيان کرده اند شش گوش است به جهت شش گوش بودن قبر اباعبدا... الحسين(ع). همچنين شش ضلعی برگرفته از شش جهت (شرق، غرب، شمال، جنوب، بالا و پايين) نيز می باشد.

گود زورخانه

رتبه ها و امتیازات

هر يک از ورزشکاران و مرشدان بستگي به رتبه اي که دارند حق امتيازشان بجا آورده مي شود رتبه شامل سن، سابقه فعاليت، ميزان توانايی های فنی، صلاحيت های اجتماعی (عدم اعتياد، عدم سوءپيشينه، حسن شهرت و...) و اقدامات ويژه (قهرمانی، مربيگری، داوری، مدرسی، مديريتی و...) است که هر مرشد يا ورزشکار بايد مراحل تکميل پرونده، اخذ تاييديه ها و قبولی آزمون های لازم را تحت نظارت هيات استان ذيربط و فدراسيون بگذراند. پس از دوره مقدماتی، 9 رتبه تعريف شده است که هر کدام شرايط خاصی دارند. ، هر رتبه دارای عنوان، نشان و امتياز جداگانه ای است فقط دوره مقدماتی، امتيازی ندارد 1. منکر در چرخ (هنرهای فردی) 2. صلوات در چرخ (هنرهای فردی) 3. صلوات در ورود و خروج گود 4. صلوات در ورود و خروج زورخانه 5. واردی با ضرب و صلوات در ورود و خروج گود 6.  واردی با ضرب و صلوات در ورود و خروج زورخانه 7. زنگ و ضرب و صلوات در چرخ 8. زنگ و ضرب و صلوات در ورود و خروج گود و هنرهای فردی 9. زنگ و ضرب و صلوات در ورود و خروج زورخانه و گود و هنرهای فردی

 

مياندار کیست

برای آغاز حرکات ورزشی، تعيين مياندار صورت می گيرد. مياندار بايد از حيث معنويات، کسوت، آشنايی با آداب و توانايی انجام حرکات ورزشی، سرآمد حضار باشد. وظيفه مياندار، مديريت گود، نظارت بر نظم ورزشکاران و انجام درست و موزون حرکات ورزشی است. کسی حق ندارد بدلخواه حرکات را انجام دهد زيرا اين ورزش به جماعت انجام می شود و مانند اقامه نماز جماعت است.

مياندار زورخانه

تجهیزات و حرکت های  ورزشی زورخانه ای

اگر بخواهیم نگاهی به تمرین های زورخانه ای بیندازیم می توان به مهم ترین آنها همچون سنگ ، تخته شنو، نرمش پشت خته، ميل، پازدن، چرخيدن، پای آخر، دعا، کباده، کشتي پهلواني، اشاره نمود که هر کدام را به مختصر توضیح می دهیم.

 

سنگ چیست

سنگ گرفتن از مفيدترين حرکات ورزش زورخانه ای است که ورزشکاران نيرومند و ورزيده از عهده اين کار بر می آيند. سنگ به عنوان نمادی از سپرهای جنگاوران است. فوائد جسمانی سنگ گرفتن را می توان: افزايش قدرت در گروه عضلات بالا تنه ، تقويت عضلات کمربند شانه ای و اندام فوقانی دانست.

سنگ زورخانه

تخته شنو

در اين حرکت، ورزشکار به سمت زمين رفته و به بالا بر می گردد. شنو رفتن اشاره ای به مرگ و حيات مجدد انسانهاست بعبارتی چون انسان از خاک خلق شده، به خاک برمی گردد و سپس در قيامت، احياء می شود. ضمنا درجنگ های قديم، گوش خود را بر روی زمين می گذاشتند تا صدای پای اسب دشمن را تشخيص دهند و واژه شنو (بشنو) برای شنيدن صداها به کار می رفته است. فواید جسمانی آن عبارت است از افزايش قدرت در گروه عضلات بالا تنه، عضلات سينه ای بزرگ، سينه ای کوچک، بين دندهای داخلی و خارجی، مايل شکمی، شکمی ذوزنقه ای، متوازی الاضلاع، گرد کوچک، گرد بزرگ، پشتی بزرگ و تحت کتفی.

تخته شنو زورخانه

نرمش پشت خته

نرمش پشت تخته در ورزش زورخانه ای شامل حرکات خاصی است که با  پس از پايان ً هماهنگی ضرب و اشعار مرشد انجام می شود. اين حرکات معمولا شنو رفتن در حالتی که تخته شنو روی زمين قرار دارد و ورزشکار، سر پا ايستاده آغاز می شود. قبل از آغاز نرمش پشت تخته چنانچه قهرمان يا شيرينکار چرخنده ای در ميان ورزشکاران باشد با اجازه مياندار می چرخد. بطوريکه مياندار، تخته خود را فقط  – برداشته و کنار می آيد و در حالتی که ديگر تخته ها روی زمين است چرخ انجام می شود. سپس مياندار به وسط آمده، تخته را به زمين  –توسط يک نفر گذاشته و نرمش را آغاز می کند.

 

ميل

شکل ميل مانند مخروط و بعضا استوانه است و امروزه از چوب ساخته می شود ميل در ابعاد و اوزان مختلف ساخته می شود که کاربردهای آنها برای سنين مختلف جهت ميل گيری و ميل بازی متفاوت است و بستگی به وزن و فيزيک بدن افراد دارد. در ميل هايی که برای ميل گيری ساخته می شوند، ميل ها مخروطی شکل هستند. فوایید جسمانی آن افزايش قدرت در گروه عضلات بالا تنه ، عضلات کمربند شانه ای و اندام فوقانی، افزايش قدرت گروه عضلات خم و راست کننده گردنی، افزايش قدرت استاتيک عضلات پا و کمر، افزايش هماهنگی عصب و عضله و بهبود عکس العمل به ويژه در ميل بازی می باشد.

ميل زورخانه

کباده

در لغت به معنای کمان نرم و سست و به عنوان نمادی از کمان جنگاوران شناخته شده است. شکل ظاهری کباده، کمان بدون تير است و برای کشيدن کمان، تمرينی مناسب و امروزه ورزشی مفيد می باشد فوایید جسمانی همچون افزايش قدرت در گروه عضلات بالا تنه ، عضلات کمربند شانه ای و اندام فوقانی، افزايش قدرت گروه عضلات خم و راست کننده گردنی، افزايش قدرت استاتيک عضلات پا و کمر دارد.

کباده

کالاورزش